برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

173

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

« مصادره » و نيز « مكاسره » ) « 20 » - كه اين پول به‌عنوان استرداد وجوه به زور اخذ شده از مردم و يا به‌عنوان اختلاس اموال دولتى جلوه داده مىشد ( و يا ممكن بود جلوه داده شود ) - در اين صورت آنها به آرامى حادثه را پشت سر مىگذاشتند . امّا اغلب حادثه اين‌طور ختم نمىشد و به دست و پاى آنان زنجير مىزدند . « 21 » يا به عبارتى « فقط » آنها را به‌وسيله شلاق زدن « 22 » مجازات مىكردند . « 23 » شلاق زدن ممكن بود بسيار شديد باشد ، در چنين موردى قربانى را به درختى مىبستند ، « 24 » درحالىكه قبلا لباسهايش را كنده بودند ( و اين كندن لباس ننگ بزرگى محسوب مىشد ) . « 25 » پس از شلاق زدن نيز موى سرش را مىتراشيدند . « 26 » برخى از زندانيان را ( به قصد رشوه گرفتن ) سالهاى مديدى در حبس نگاه مىداشتند . « 27 » امّا همهء اينها هنوز به‌هيچ‌وجه « نقطه اوج » مجازات محسوب نمىشد . اغلب ، دستها « 28 » و نيز پاهاى مجرمان ( و يا كسانى كه به‌هرحال جزو آنان محسوب

--> ( 20 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 413 ( حاكم خراسان : اصطلاح مخصوص آن در اينجا ذكر نشده است ) ، مستوفى : تاريخ گزيده ، ج 1 ، ص 425 ( 2 وزير آل بويه در حدود 380 ه / 990 م ) ؛ گرديزى : زين الاخبار ، ص 96 و بعد ( مسعود غزنوى در سال 421 ه / 1030 م ) . - رجوع كنيد به مبحث « وضعيت حقوق كشورى ايران نسبت به خلافت » در كتاب حاضر و به : R . Levy in der EI , Erg . - Bd . 172 ; Lokk . 162 . ( 21 ) . بندارى : زبدة النصرة ، ص 134 ( ديلم ) ( 22 ) . در مقابل ، يكى از دلايل عزل اسد ، حاكم خراسان ، اين بود كه عرب آزادى ( غير برده ) را با شلاق زده بود ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 52 ( سال 109 ه / 28 - 727 م ) . ( 23 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 69 ( سال 117 ه / 735 م مدعيان عباسى ) ؛ بيهقى ؛ تاريخ ، ص 136 ؛ عتبى : ترجمه تاريخ يمينى ، ص 346 ، پائين صفحه ؛ سياستنامه ، ص 66 و بعد ( همه درباره محمود غزنوى ) ؛ - سال 225 ه / 840 م مازيار شورشى در نتيجه 450 ضربه شلاق فوت كرد ؛ طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1303 ؛ گرديزى : زين الاخبار ، ص 8 . ( 24 ) . راوندى : راحة الصدور ، ص 384 ( سال 592 ه / 1196 م خوارزم شاه ، به علت غارتگرى خودسرانه ) . ( 25 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 4 ، ص 182 ( سال 82 ه / 701 م مهلّب حاكم ) . ( 26 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1455 ( سال 104 ه / 23 - 722 م : هرات ) ( 27 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 53 ( حدود سال 287 ه / 900 م در بخارا ) . ( 28 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 185 ( حدود سال 266 ه / 880 م : به علت اين خشونت زيديان ، هزاران پيرو به اسپاهبذ تحويل داده شدند ) .